{"id":265,"date":"2026-02-18T16:54:17","date_gmt":"2026-02-18T16:54:17","guid":{"rendered":"https:\/\/www.fotosigma.pl\/?page_id=265"},"modified":"2026-04-02T15:38:47","modified_gmt":"2026-04-02T15:38:47","slug":"ciemnia-fotograficzna","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.fotosigma.pl\/?page_id=265","title":{"rendered":"Ciemnia Fotograficzna"},"content":{"rendered":"
\n

KOMPENDIUM WIEDZY: CIEMNIA FOTOGRAFICZNA I PROCES CHEMICZNY<\/h1>\n<\/div>\n
\n

ROZDZIA\u0141 1: Organizacja i BHP Ciemni Fotograficznej<\/h2>\n

Ciemnia to \u015brodowisko pracy z substancjami chemicznymi i wra\u017cliwymi materia\u0142ami \u015bwiat\u0142oczu\u0142ymi. Jej poprawne zorganizowanie to warunek krytyczny dla powodzenia ca\u0142ego procesu.<\/p>\n

Wymagania techniczne pomieszczenia:<\/b><\/p>\n

    \n
  1. \n

    \u015awiat\u0142oszczelno\u015b\u0107:<\/b> Ciemnia musi by\u0107 w 100% odizolowana od zewn\u0119trznego \u015bwiat\u0142a dziennego (uszczelnione okna, drzwi z kotarami lub \u015bluzy \u015bwietlne). Najmniejszy „przeciek” \u015bwiat\u0142a za\u015bwietli materia\u0142y.<\/p>\n<\/li>\n

  2. \n

    Wentylacja mechaniczna:<\/b> Jest obowi\u0105zkowa. Podczas reakcji chemicznych uwalniaj\u0105 si\u0119 dra\u017cni\u0105ce opary (np. z kwasu octowego w przerywaczu czy dwutlenku siarki z utrwalacza). Wentylator musi by\u0107 wyposa\u017cony w \u015bwiat\u0142ochron.<\/p>\n<\/li>\n

  3. \n

    Bie\u017c\u0105ca woda i odp\u0142yw:<\/b> Niezb\u0119dne do p\u0142ukania materia\u0142\u00f3w, rozrabiania chemii i dbania o higien\u0119.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n

    Podzia\u0142 na strefy (Z\u0142ota Zasada Ciemni):<\/b><\/p>\n

    Pomieszczenie musi by\u0107 rygorystycznie podzielone na dwie cz\u0119\u015bci, kt\u00f3re nigdy nie mog\u0105 si\u0119 „krzy\u017cowa\u0107”.<\/p>\n

      \n
    • \n

      Strefa Sucha (Dry Side):<\/b> Miejsce pracy z suchymi negatywami i niena\u015bwietlonym papierem. Tu stoi powi\u0119kszalnik, maskownica, zegar ciemniowy i lupa ziarnowa<\/b>. Twoje r\u0119ce w tej strefie musz\u0105 by\u0107 zawsze absolutnie suche i czyste. Zachlapanie negatywu lub papieru chemi\u0105 to b\u0142\u0105d nieodwracalny.<\/p>\n<\/li>\n

    • \n

      Strefa Mokra (Wet Side):<\/b> Obejmuje zlew, p\u0142uczki oraz sto\u0142y z kuwetami (b\u0105d\u017a procesorami). Wymaga u\u017cywania fartucha ochronnego i r\u0119kawic nitrylowych\/lateksowych. Obowi\u0105zuje tu \u017celazna zasada: nigdy nie przenosimy mokrych d\u0142oni ani szczypiec nad stref\u0105 such\u0105<\/b>.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

      O\u015bwietlenie ochronne (Safelight):<\/b><\/p>\n

      Zwyk\u0142e o\u015bwietlenie niszczy papiery fotograficzne, jednak w kompletnej ciemno\u015bci nie da\u0142oby si\u0119 wykona\u0107 odbitki. Wykorzystuje si\u0119 lampy z okre\u015blonymi filtrami (najcz\u0119\u015bciej czerwonym<\/b>, rzadziej bursztynowym lub oliwkowym). Tradycyjny czarno-bia\u0142y papier fotograficzny jest na te kolory „\u015blepy” (ortochromatyczny).<\/p>\n

      Uwaga:<\/i> \u015awiat\u0142o ochronne stosujemy tylko<\/b> przy obr\u00f3bce papier\u00f3w B&W. Filmy wywo\u0142uje si\u0119 w ca\u0142kowitej ciemno\u015bci (lub w \u015bwiat\u0142oszczelnym koreksie), podobnie jak papiery kolorowe, kt\u00f3re s\u0105 uczulone na ca\u0142e spektrum barw.<\/p>\n

      Zasady BHP:<\/b><\/p>\n

        \n
      • \n

        Bezwzgl\u0119dny zakaz wnoszenia, spo\u017cywania posi\u0142k\u00f3w i picia (ryzyko po\u0142kni\u0119cia odczynnik\u00f3w).<\/p>\n<\/li>\n

      • \n

        Rozlan\u0105 chemi\u0119 wycieramy natychmiast \u2013 wyschni\u0119ta zmienia si\u0119 w py\u0142, kt\u00f3ry unosi si\u0119 w powietrzu, dostaje do p\u0142uc i osiada na zdj\u0119ciach, tworz\u0105c trwa\u0142e plamy.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

        \n

        ROZDZIA\u0141 2: Klasyfikacja Materia\u0142\u00f3w \u015awiat\u0142oczu\u0142ych<\/h2>\n

        Zanim wejdziesz do ciemni, musisz wiedzie\u0107, z czym pracujesz. Materia\u0142 \u015bwiat\u0142oczu\u0142y to najcz\u0119\u015bciej warstwa \u017celatyny (emulsji), w kt\u00f3rej zawieszone s\u0105 kryszta\u0142ki halogenk\u00f3w srebra (przede wszystkim bromku srebra \u2013 AgBr<\/b>).<\/p>\n

        A. Filmy (B\u0142ony fotograficzne)<\/h3>\n
          \n
        1. \n

          Formaty:<\/b><\/p>\n

            \n
          • \n

            Typ 135 (Ma\u0142y obrazek \/ 35mm):<\/b> Standardowy film z perforacj\u0105 po bokach. Zamkni\u0119ty w \u015bwiat\u0142oszczelnej, metalowej kasecie. Standardowa klatka to 24×36 mm.<\/p>\n<\/li>\n

          • \n

            Typ 120 (\u015aredni format):<\/b> Szeroka b\u0142ona zwojowa nawini\u0119ta na plastikow\u0105 szpul\u0119 wraz z papierem ochronnym (tzw. rozbieg\u00f3wk\u0105). Brak perforacji. Pozwala na na\u015bwietlanie formatek: 6×4.5, 6×6, 6×7, 6×9 cm.<\/p>\n<\/li>\n

          • \n

            Wielki format (B\u0142ony ci\u0119te \/ Szitki):<\/b> Pojedyncze arkusze b\u0142ony fotograficznej \u0142adowane w ciemni do kaset aparatu (np. 4×5 cala lub 8×10 cala).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n

          • \n

            Czu\u0142o\u015b\u0107 (ISO \/ ASA \/ DIN):<\/b><\/p>\n

            Parametr okre\u015blaj\u0105cy reakcj\u0119 filmu na \u015bwiat\u0142o.<\/p>\n

              \n
            • \n

              Niskie ISO (np. 50, 100):<\/b> Wymagaj\u0105 du\u017co \u015bwiat\u0142a, ale daj\u0105 nieskazitelnie ostry obraz bez widocznego ziarna (szumu).<\/p>\n<\/li>\n

            • \n

              Wysokie ISO (np. 800, 3200):<\/b> Pozwalaj\u0105 pracowa\u0107 w mroku (kr\u00f3tkie czasy na\u015bwietlania), ale daj\u0105 bardzo widoczne, „artystyczne” ziarno.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n

            • \n

              Procesy chemiczne (Oznaczenia rynkowe):<\/b><\/p>\n

                \n
              • \n

                B&W (Black & White):<\/b> Klasyczny film czarno-bia\u0142y oparty na w pe\u0142ni srebrowym procesie.<\/p>\n<\/li>\n

              • \n

                C-41:<\/b> Globalny standard dla negatyw\u00f3w kolorowych. Posiadaj\u0105 charakterystyczn\u0105, pomara\u0144czow\u0105 mask\u0119 u\u0142atwiaj\u0105c\u0105 na\u015bwietlanie kolor\u00f3w pod powi\u0119kszalnikiem.<\/p>\n<\/li>\n

              • \n

                E-6:<\/b> Standard dla diapozytyw\u00f3w (slajd\u00f3w kolorowych). Proces odwracalny \u2013 po wywo\u0142aniu otrzymujesz gotowy, pozytywowy obraz.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ol>\n

                B. Papiery Fotograficzne<\/h3>\n

                Papier to pod\u0142o\u017ce pokryte emulsj\u0105, s\u0142u\u017c\u0105ce do wykonania docelowego pozytywu. Dzielimy go na dwa kryteria.<\/p>\n

                  \n
                1. \n

                  Podzia\u0142 ze wzgl\u0119du na pod\u0142o\u017ce (Baza):<\/b><\/p>\n

                    \n
                  • \n

                    RC \/ PE (Resin Coated):<\/b> Papier obustronnie powlekany polietylenem (plastikiem). Nie ch\u0142onie wody ani chemii w struktur\u0119 papieru (tylko w emulsj\u0119). Przyspiesza to drastycznie obr\u00f3bk\u0119 \u2013 p\u0142ukanie z chemii trwa 2 do 5 minut. Jest to standard u\u017cytkowy i edukacyjny.<\/p>\n<\/li>\n

                  • \n

                    FB \/ Baryt (Fiber Based):<\/b> Prawdziwy, w\u0142\u00f3knisty papier (bawe\u0142niany lub celulozowy) pokryty pod emulsj\u0105 warstw\u0105 siarczanu baru, nadaj\u0105c\u0105 nieskaziteln\u0105 biel. Pije chemi\u0119 „jak g\u0105bka”. P\u0142ukanie ko\u0144cowe musi trwa\u0107 minimum 30-60 minut. Wymaga specjalnych suszarek na gor\u0105co. Jest to najwy\u017cszy standard wystawowy i kolekcjonerski (trwa\u0142o\u015b\u0107 ponad 100 lat).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n

                  • \n

                    Podzia\u0142 ze wzgl\u0119du na kontrast (Gradacja):<\/b><\/p>\n

                      \n
                    • \n

                      Sta\u0142ogradacyjne:<\/b> Tradycyjne papiery kupowane w okre\u015blonym kontra\u015bcie (np. mi\u0119kki, normalny, twardy).<\/p>\n<\/li>\n

                    • \n

                      Wielogradacyjne (Multigrade \/ VC – Variable Contrast):<\/b> Nowoczesny standard. Pozwala uzyska\u0107 ka\u017cdy poziom kontrastu na jednym papierze poprzez nak\u0142adanie filtr\u00f3w pod powi\u0119kszalnikiem:<\/p>\n

                        \n
                      • \n

                        Filtr \u017c\u00f3\u0142ty:<\/b> Obni\u017ca kontrast (daje obraz mi\u0119kki i szary).<\/p>\n<\/li>\n

                      • \n

                        Filtr purpurowy \/ Magenta:<\/b> Podwy\u017csza kontrast (twarda czer\u0144 i biel).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ol>\n

                        \n

                        ROZDZIA\u0141 3: Chemia i zjawiska fizykochemiczne<\/h2>\n

                        Zanim zdj\u0119cie lub film stan\u0105 si\u0119 widoczne, przechodz\u0105 szereg skomplikowanych reakcji.<\/p>\n

                        Etap 0: Na\u015bwietlanie (Obraz Utajony)<\/b><\/p>\n

                        Foton \u015bwiat\u0142a wpada do obiektywu i uderza w emulsj\u0119 zawieraj\u0105c\u0105 bromek srebra ($AgBr$<\/span>). Uderzenie wybija elektron, kt\u00f3ry redukuje jony srebra, tworz\u0105c male\u0144ki, mikroskopijny i niewidoczny go\u0142ym okiem zarodek metalicznego srebra. Zbi\u00f3r tych zarodk\u00f3w to Obraz Utajony<\/b>.<\/p>\n

                        Etap 1: Wywo\u0142ywanie (Developer)<\/b><\/p>\n

                        Proces redukcji chemicznej, kt\u00f3ry wzmacnia obraz utajony, zamieniaj\u0105c go na widzialny.<\/p>\n

                          \n
                        • \n

                          Reakcja:<\/b> $2AgBr + C_6H_4(OH)_2 \\rightarrow 2Ag + C_6H_4O_2 + 2HBr$<\/span><\/p>\n<\/li>\n

                        • \n

                          Zasada dzia\u0142ania:<\/b> Wywo\u0142ywacz dostarcza elektrony, zamieniaj\u0105c na\u015bwietlone kryszta\u0142y w czarne, metaliczne srebro ($Ag$<\/span>).<\/p>\n<\/li>\n

                        • \n

                          Odczyn i sk\u0142ad:<\/b> Roztw\u00f3r silnie zasadowy<\/b> (pH > 7). Sk\u0142ada si\u0119 z reduktor\u00f3w (hydrochinon dla kontrastu, metol lub fenidon dla detali), aktywatora zasadowego (wodorotlenek sodu $NaOH$<\/span> lub w\u0119glan sodu) i \u015brodka konserwuj\u0105cego (siarczyn sodu $Na_2SO_3$<\/span>), spowalniaj\u0105cego utlenianie.<\/p>\n<\/li>\n

                        • \n

                          Symbole rynkowe:<\/b> Do film\u00f3w cz\u0119sto D-76, ID-11, Rodinal, HC-110. (Do papier\u00f3w u\u017cywa si\u0119 mocniejszych wywo\u0142ywaczy).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

                          Etap 2: Przerywanie (Stop Bath)<\/b><\/p>\n

                          K\u0105piel zatrzymuj\u0105ca proces wywo\u0142ywania.<\/p>\n

                            \n
                          • \n

                            Zasada dzia\u0142ania:<\/b> Poniewa\u017c wywo\u0142ywacz jest zasad\u0105, przerywacz musi by\u0107 kwasem. U\u017cywa si\u0119 ok. 2-3% roztworu kwasu octowego ($CH_3COOH$<\/span>)<\/b>. Nast\u0119puje gwa\u0142towne zoboj\u0119tnienie zasady, co „zabija” wywo\u0142ywacz uwi\u0119ziony w emulsji i chroni nast\u0119pn\u0105 k\u0105piel przed zanieczyszczeniem (cross-contamination).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

                            Etap 3: Utrwalanie (Fixer)<\/b><\/p>\n

                            Po wywo\u0142aniu na b\u0142onie wci\u0105\u017c znajduj\u0105 si\u0119 tysi\u0105ce niena\u015bwietlonych, mlecznobia\u0142ych kryszta\u0142\u00f3w $AgBr$<\/span>, kt\u00f3re s\u0105 wra\u017cliwe na \u015bwiat\u0142o. Wyj\u0119cie materia\u0142u z ciemni na tym etapie zniszczy\u0142oby obraz.<\/p>\n

                              \n
                            • \n

                              Reakcja (na przyk\u0142adzie tiosiarczanu sodu):<\/b> $AgBr + 2Na_2S_2O_3 \\rightarrow Na_3[Ag(S_2O_3)_2] + NaBr$<\/span><\/p>\n<\/li>\n

                            • \n

                              Zasada dzia\u0142ania:<\/b> Utrwalacz to zwi\u0105zek (tiosiarczan sodu lub nowoczesny, szybki tiosiarczan amonu $(NH_4)_2S_2O_3$<\/span>), kt\u00f3ry wi\u0105\u017ce nierozpuszczalny bromek srebra w rozpuszczalne w wodzie sole kompleksowe.<\/p>\n<\/li>\n

                            • \n

                              Odczyn:<\/b> Lekko kwa\u015bny lub oboj\u0119tnny. Po utrwaleniu materia\u0142 jest odporny na otwarte \u015bwiat\u0142o (klisza staje si\u0119 w tym miejscu przezroczysta).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

                              Etap 4: P\u0142ukanie i Zwil\u017canie (Wetting Agent)<\/b><\/p>\n

                                \n
                              • \n

                                P\u0142ukanie (woda):<\/b> Usuni\u0119cie utrwalacza i soli. Je\u015bli nie wyp\u0142uczemy tiosiarczan\u00f3w, po kilku latach zamieni\u0105 si\u0119 one w siarczek srebra ($Ag_2S$<\/span>), br\u0105zowi\u0105c i degraduj\u0105c archiwalne zdj\u0119cie.<\/p>\n<\/li>\n

                              • \n

                                Zwil\u017canie (tylko filmy):<\/b> Ostatnia kr\u00f3tka k\u0105piel w wodzie ze zwil\u017caczem (rodzaj delikatnego detergentu). Zmniejsza napi\u0119cie powierzchniowe wody. Cel: woda idealnie sp\u0142ywa po kliszy podczas suszenia, nie zostawiaj\u0105c twardych, bia\u0142ych zaciek\u00f3w z kamienia wapiennego.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

                                \n

                                ROZDZIA\u0141 4: Obr\u00f3bka B\u0142ony Negatywowej (Proces Koreksowy)<\/h2>\n

                                Wywo\u0142ywanie filmu to procedura rygorystyczna. Najmniejszy b\u0142\u0105d pomiarowy skutkuje brakiem obrazu. U\u017cywamy w tym celu koreksu<\/b>.<\/p>\n

                                  \n
                                1. \n

                                  Nawijanie w absolutnej ciemno\u015bci:<\/b><\/p>\n

                                  Gasimy \u015bwiat\u0142o (nie mo\u017ce \u015bwieci\u0107 \u017cadne \u015bwiat\u0142o ochronne!). Film Typ 135 otwieramy specjalnym otwieraczem do kaset, ucinamy no\u017cyczkami ko\u0144c\u00f3wk\u0119 (rozbieg\u00f3wk\u0119) i d\u0142o\u0144mi wt\u0142aczamy (nawijamy) film na szpul\u0119 koreksu z prowadnicami. \u015acie\u017cki szpuli wymuszaj\u0105 spiralny kszta\u0142t kliszy tak, aby \u017caden zw\u00f3j nie styka\u0142 si\u0119 z drugim (umo\u017cliwia to przep\u0142yw chemii). Zamykamy szczelnie koreks. Od tego momentu proces przebiega przy w\u0142\u0105czonym \u015bwietle pokojowym. Dla wygody i sterylno\u015bci mo\u017cna u\u017cy\u0107 r\u0119kawa ciemniowego (changing bag).<\/i><\/p>\n<\/li>\n

                                2. \n

                                  Kontrola Temperatury:<\/b> To klucz do egzaminu. Standardowa, idealna temperatura procesu B&W to r\u00f3wne 20.0\u00b0C<\/b>. R\u00f3\u017cnica nawet 1\u00b0C znacz\u0105co przyspieszy lub zwolni reakcj\u0119 redukcji, wp\u0142ywaj\u0105c na g\u0119sto\u015b\u0107 optyczn\u0105 filmu. (Dla procesu barwnego C-41 standard to restrykcyjne 37,8\u00b0C).<\/p>\n<\/li>\n

                                3. \n

                                  Proces (Zlewki i Agitacja):<\/b><\/p>\n

                                    \n
                                  • \n

                                    Wlewamy wywo\u0142ywacz.<\/p>\n<\/li>\n

                                  • \n

                                    Agitacja (Mieszanie):<\/b> Koreks nale\u017cy regularnie odwraca\u0107 (np. przez pierwsze 30 sekund, a potem 10 sekund co ka\u017cd\u0105 minut\u0119). S\u0142u\u017cy to „omiataniu” emulsji \u015bwie\u017c\u0105 chemi\u0105. Brak agitacji spowoduje, \u017ce chemia stykaj\u0105ca si\u0119 z klisz\u0105 szybko si\u0119 zneutralizuje (wyczerpie) i proces wywo\u0142ywania stanie. Po agitacji zawsze nale\u017cy stukn\u0105\u0107 koreksem o st\u00f3\u0142 (by str\u0105ci\u0107 p\u0119cherzyki powietrza ze szpuli \u2013 p\u0119cherzyki powoduj\u0105 puste, niewywo\u0142ane kropki na filmie).<\/p>\n<\/li>\n

                                  • \n

                                    Wylewamy wywo\u0142ywacz po wymaganym czasie, wlewamy na kilkana\u015bcie sekund przerywacz, a po nim utrwalacz na kilka minut. Nast\u0119pnie wykonujemy pe\u0142ne p\u0142ukanie bie\u017c\u0105c\u0105 wod\u0105.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ol>\n

                                    \n

                                    ROZDZIA\u0141 5: Sprz\u0119t do powi\u0119ksze\u0144 \u2013 Serce Strefy Suchej<\/h2>\n

                                    Maj\u0105c wywo\u0142any i wysuszony negatyw, zamieniamy go w pozytyw, rzutuj\u0105c obraz na papier \u015bwiat\u0142oczu\u0142y przy u\u017cyciu powi\u0119kszalnika<\/b>. Jest to uk\u0142ad optyczny odwracaj\u0105cy zjawisko aparatu fotograficznego (projektor).<\/p>\n

                                    Budowa powi\u0119kszalnika:<\/b><\/p>\n

                                      \n
                                    1. \n

                                      G\u0142owica (Head):<\/b> Zawiera silne \u017ar\u00f3d\u0142o \u015bwiat\u0142a. Wyst\u0119puj\u0105 dwa g\u0142\u00f3wne typy g\u0142owic:<\/p>\n

                                        \n
                                      • \n

                                        Kondensorowa:<\/b> Posiada uk\u0142ad pot\u0119\u017cnych, grubych soczewek (kondensor\u00f3w), skupiaj\u0105cych precyzyjnie \u015bwiat\u0142o na obiektywie. Daje \u015bwiat\u0142o bardzo twarde, kierunkowe. Zalety:<\/b> Osi\u0105ga ekstremaln\u0105 ostro\u015b\u0107 obrazu i kontrast (tzw. „\u017cyleta”). Wady:<\/b> Bezlito\u015bnie na\u015bwietla i wyolbrzymia na papierze ka\u017cd\u0105 rys\u0119, ka\u017cdy mikroskopijny py\u0142ek kurzu z filmu i mocne ziarno.<\/p>\n<\/li>\n

                                      • \n

                                        Dyfuzyjna \/ Kolorowa:<\/b> \u015awiat\u0142o przed przej\u015bciem przez negatyw przechodzi przez komor\u0119 mieszania i g\u0119st\u0105, mleczn\u0105 szyb\u0119. Zalety:<\/b> Daje obraz bardziej mi\u0119kki. Naturalnie niweluje widoczno\u015b\u0107 ma\u0142ych rysek i maskuje ziarenka kurzu, daj\u0105c przyjemne, \u0142agodne odcienie (szczeg\u00f3lnie w portrecie).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n

                                      • \n

                                        Karetka negatywowa:<\/b> Metalowa ramka utrzymuj\u0105ca negatyw. Mo\u017ce posiada\u0107 szklane wk\u0142adki typu „Anti-Newton” zapobiegaj\u0105ce fizycznym „pier\u015bcieniom Newtona” (zjawisko interferencyjne \u015bwiat\u0142a za\u0142amuj\u0105cego si\u0119 na styku g\u0142adkiej folii negatywu i szk\u0142a karetki).<\/p>\n<\/li>\n

                                      • \n

                                        Mieszek:<\/b> Harmonijkowy, elastyczny \u015bwiat\u0142ochron pozwalaj\u0105cy na p\u0142ynne opuszczanie obiektywu w celu ogniskowania.<\/p>\n<\/li>\n

                                      • \n

                                        Obiektyw powi\u0119kszalnikowy:<\/b> Bardzo wa\u017cny element. Musi by\u0107 to specjalistyczny obiektyw o p\u0142askim polu ostro\u015bci<\/b>. (Zwyk\u0142e obiektywy aparat\u00f3w „mydl\u0105” na brzegach p\u0142askich kraw\u0119dzi). Posiada regulacj\u0119 przys\u0142ony, kt\u00f3r\u0105 przymyka si\u0119 w trakcie na\u015bwietlania.<\/p>\n<\/li>\n

                                      • \n

                                        Czerwony Filtr Ochronny:<\/b> Ma\u0142a, uchylna szybka zamontowana pod obiektywem. Czerwie\u0144 jest niewidzialna dla papier\u00f3w B&W. Umo\u017cliwia w\u0142\u0105czenie lampy projektora, pod\u0142o\u017cenie cennego papieru fotograficznego na blat i dok\u0142adne sprawdzenie kadru (na docelowym no\u015bniku) „na sucho”, bez na\u015bwietlenia go.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n

                                        Pozosta\u0142y osprz\u0119t powi\u0119kszalnikowy:<\/b><\/p>\n

                                          \n
                                        • \n

                                          Maskownica (Easel):<\/b> Ci\u0119\u017cka rama z ruchomymi kraw\u0119dziami z linijkami, le\u017c\u0105ca na stole pod projektorem. S\u0142u\u017cy do unieruchomienia papieru tak, by nie wywija\u0142 si\u0119 podczas na\u015bwietlania, oraz pozwala stworzy\u0107 eleganck\u0105, geometryczn\u0105 i idealnie r\u00f3wn\u0105 bia\u0142\u0105 ramk\u0119 dooko\u0142a zdj\u0119cia (tzw. bia\u0142y margines).<\/p>\n<\/li>\n

                                        • \n

                                          Lupa ziarnowa (Focus Finder):<\/b> Mikroskop wk\u0142adany na maskownic\u0119. Ostrzenie odbitki nigdy nie odbywa si\u0119 „na oko” og\u00f3lnego obrazka. Spogl\u0105daj\u0105c przez lup\u0119 pod \u015bwiat\u0142o rzutnika, widzimy powi\u0119kszon\u0105 o kilkadziesi\u0105t razy struktur\u0119 samego chemicznego ziarna kliszy. Je\u015bli wyostrzymy ziarno w ostry, czarny \u017cwirek \u2013 obraz b\u0119dzie referencyjnie ostry.<\/p>\n<\/li>\n

                                        • \n

                                          Zegar ciemniowy:<\/b> Urz\u0105dzenie dozuj\u0105ce dop\u0142yw pr\u0105du do powi\u0119kszalnika. Odpala lamp\u0119 powi\u0119kszalnika np. na dok\u0142adnie 12.5 sekundy.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

                                          \n

                                          ROZDZIA\u0141 6: Wykonanie odbitki \u2013 Od Strefy Suchej do Kuwet<\/h2>\n

                                          1. Przygotowanie kadru:<\/b> Wk\u0142adamy czysty negatyw do karetki (uprzednio przedmuchany gruszk\u0105, ka\u017cdy kurz to „bia\u0142y robal” na ciemnym obszarze zdj\u0119cia na odbitce). Opuszczamy g\u0142owic\u0119 do wybranego kadru i ustawiamy na brudnopisie maskownicy ostrzenie lup\u0105 ziarnow\u0105 przy „pe\u0142nej dziurze” (maksymalnie otwartej przys\u0142onie dla najja\u015bniejszego podgl\u0105du).<\/p>\n

                                          2. Test Czasowy (Pasek Pr\u00f3bny):<\/b> Przed w\u0142o\u017ceniem wielkiego arkusza drogiego papieru, musimy pozna\u0107 dok\u0142adny czas ekspozycji.<\/p>\n

                                            \n
                                          • \n

                                            Domykamy przys\u0142on\u0119 obiektywu o dwa stopnie (np. do f\/8 lub f\/11), aby zwi\u0119kszy\u0107 g\u0142\u0119bi\u0119 ostro\u015bci i wyd\u0142u\u017cy\u0107 czas operacji pod zegarem.<\/p>\n<\/li>\n

                                          • \n

                                            Wy\u0142\u0105czamy powi\u0119kszalnik, w ca\u0142kowitym mroku (lub o\u015bwietleniu ochronnym safelight) tniemy skrawek papieru i k\u0142adziemy go w najistotniejszej cz\u0119\u015bci na\u015bwietlanego kadru (np. na twarzy modela z odrobin\u0105 cieni).<\/p>\n<\/li>\n

                                          • \n

                                            Zas\u0142aniamy wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 paska nieprzepuszczaln\u0105 tekturk\u0105. W\u0142\u0105czamy powi\u0119kszalnik np. na 3 sekundy. Przesuwamy o centymetr w d\u00f3\u0142 i zn\u00f3w dodajemy 3 sekundy. Kolejny centymetr i kolejne 3 sekundy. Powstaje nam drabinka ekspozycyjna, np. paski o czasach: 3s, 6s, 9s, 12s, 15s.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

                                            3. Proces w Strefie Mokrej:<\/b><\/p>\n

                                              \n
                                            • \n

                                              Przenosimy na\u015bwietlony pasek p\u0119set\u0105 z dala od strefy suchej, l\u0105duj\u0105c przy minimum 3 u\u0142o\u017conych obok siebie kolorowych p\u0142askich kuwetach (odpowiednio dla Wywo\u0142ywacza, Przerywacza i Utrwalacza). U\u017cycie zr\u00f3\u017cnicowanych kolorystycznie kuwet minimalizuje chaos pracy w s\u0142abym o\u015bwietleniu.<\/p>\n<\/li>\n

                                            • \n

                                              Zasada szczypiec:<\/b> Szczypce od wywo\u0142ywacza NIGDY<\/b> nie mog\u0105 dotkn\u0105\u0107 przerywacza ani utrwalacza (wymieszanie kropel na szczypcach zniszczy pierwsz\u0105 k\u0105piel).<\/p>\n<\/li>\n

                                            • \n

                                              K\u0142adziemy papier w wywo\u0142ywaczu<\/b>. Agitujemy (ko\u0142yszemy kuwet\u0105, aby ciecz si\u0119 wymiesza\u0142a). Obraz uka\u017ce si\u0119 p\u0142ynnie, narastaj\u0105c. Wywo\u0142ywanie trawa np. ustalone z g\u00f3ry 90 sekund. Nigdy nie wyci\u0105gamy papieru „na oko” gdy uznamy, \u017ce obraz jest \u0142adny, bo oznacza to \u017ce \u017ale ustawili\u015bmy czas powi\u0119kszalnika. Trzymamy si\u0119 \u017celaznego czasu kuwety.<\/p>\n<\/li>\n

                                            • \n

                                              Wyci\u0105gamy papier szczypcami nr 1, osuszamy go nad kuwet\u0105 i k\u0142adziemy do drugiej kuwety: przerywacz<\/b> (k\u0105piel ok. 15-30 sekund). Kwas stopuje proces.<\/p>\n<\/li>\n

                                            • \n

                                              Szczypcami nr 2 z przerywacza przenosimy do trzeciej kuwety: utrwalacz<\/b>. Trzymamy go tam kilka minut. Ju\u017c po kilkudziesi\u0119ciu sekundach przebywania papieru w utrwalaczu staje si\u0119 on ca\u0142kowicie bezpieczny dla \u015bwiat\u0142a dziennego i mo\u017cna w\u0142\u0105czy\u0107 g\u00f3rne bia\u0142e \u015bwiat\u0142o pokoju do analizy testu!<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

                                              4. Kopiowanie Stykowe (Metoda 1:1)<\/b><\/p>\n

                                              Jako alternatyw\u0119 dla \u017cmudnego rzutowania kliszy, w celu stworzenia indeksu swoich klatek u\u017cywa si\u0119 procedury stykowej. Za pomoc\u0105 szklanej ci\u0119\u017ckiej ramki uk\u0142ada si\u0119 wszystkie paski filmu 35mm tu\u017c nad ca\u0142\u0105 kartk\u0105 24x30cm (negatyw emulsj\u0105 do do\u0142u opiera si\u0119 o emulsj\u0119 papieru „twarz\u0105 w twarz”) i na\u015bwietla. Uzyskujemy tzw. „wgl\u0105d\u00f3wk\u0119” daj\u0105c\u0105 pozytywy o ma\u0142ym formacie.<\/p>\n

                                              \n

                                              ROZDZIA\u0141 7: Konserwacja sprz\u0119tu w ciemni chemicznej<\/h2>\n

                                              Sprz\u0119t zaniedbany to zepsute negatywy. Na egzaminach mocno testowane s\u0105 zachowania higieny.<\/p>\n

                                                \n
                                              • \n

                                                Zanieczyszczenia chemiczne:<\/b> Wywo\u0142ywacze odk\u0142adaj\u0105 wewn\u0105trz i na \u015bciankach kuwet naloty z metalicznego srebra, za\u015b utrwalacze osadzaj\u0105 zwi\u0105zki siarki. Plastikowe zlewki i kuwety myje si\u0119 regularnie chemi\u0105 profesjonaln\u0105 (np. Tray Cleaner) lub s\u0142abymi kwasami domowymi, usuwaj\u0105c kamie\u0144. Kuwety myjemy odr\u0119bn\u0105, wyizolowan\u0105 chemicznie szczotk\u0105. Z\u0142o\u017ca zwil\u017cacza na szpulach pozostawiaj\u0105 w nich lepk\u0105 ma\u017a, przez kt\u00f3r\u0105 nowe wsuwane klisze b\u0119d\u0105 si\u0119 blokowa\u0107 w mroku; wymusza to szczotkowanie spirali w ciep\u0142ej wodzie z lekkimi detergentami. Szpula l\u0105duj\u0105ca w torbie zawsze musi by\u0107 idealnie osuszona suszark\u0105 lub r\u0119cznikiem.<\/p>\n<\/li>\n

                                              • \n

                                                Geometria powi\u0119kszalnika:<\/b> Kondensor (je\u015bli go posiadamy) trzeba polerowa\u0107 identycznie jak zaawansowan\u0105 optyk\u0119 fotograficzn\u0105 ze wzgl\u0119du na osadzaj\u0105cy si\u0119 py\u0142. Z up\u0142ywem czasu i obs\u0142ug\u0105 mechanizm\u00f3w szyny pionowej na kt\u00f3rej lewituje urz\u0105dzenie, rzutnia odkszta\u0142ca si\u0119 od k\u0105ta prostego wobec k\u0142adzionej maskownicy, powoduj\u0105c asymetryczne „uciekanie w ostro\u015bci z jednego boku kadru na nieostry bok drugi”. Konieczna jest rygorystyczna, systematyczna regulacja uk\u0142adu poziomicy r\u00f3wnoleg\u0142o\u015bci obiektywu a blat\u00f3w sto\u0142u roboczego.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

                                                Ka\u017cda czynno\u015b\u0107 ciemniowa opiera si\u0119 na systematyczno\u015bci, powtarzalno\u015bci temperaturowo-czasowej, stuprocentowej sterylno\u015bci \u015brodowiska wolnego od py\u0142\u00f3w i \u015bcis\u0142ej izolacji proces\u00f3w zasadowych od kwa\u015bnych.<\/b> Ciemnia to serce warsztatu fotografa \u2013 \u0142\u0105czy w sobie prawa fizyki kwantowej, optyki i chemii nieorganicznej.<\/p>\n

                                                Filmy instrukta\u017cowe<\/h2>\n